2
0
0γράφει ο Αντώνης Χαριστός, PES Greece
Όταν η σύγκλιση της Γενικής Συνέλευσης στο πλαίσιο της Γαλλικής Επανάστασης (1789-1799) ¨όρισε¨ χωροταξικά τις έννοιες αριστερά-δεξιά, οι οποίες έννοιες καθόρισαν και εξακολουθούν να αποτελούν πόλο έλξης στην διαμόρφωση της σύγχρονης πολιτικής. Ηγετικές προσωπικότητες της αντίστοιχης επαναστατικής περιόδου, όπως οι Μαρά, Δαντόν, Ντεμουλέν, Ροβεσπιέρος κ.α., δεν είχαν κατά νου την εξέλιξη μίας πολιτικής ριζοσπαστισμού που ταυτίστηκε με την έννοια και το ιδεολογικό πλαίσιο της αριστεράς. Με την αντίληψη περί κοινωνικής δικαιοσύνης, κράτος δικαίου, κοινωνικής ισότητας, συλλογικής δημοκρατίας και συμμετοχής του πολιτικού υποκειμένου στη λήψη αποφάσεων, με τελικό σκοπό την υπέρβαση των ταξικών διαφοροποιήσεων και δομών που αναδύθηκαν με την οικονομική εξέλιξη της βιομηχανικής επανάστασης και του καπιταλισμού, συνδέθηκαν κινήματα και ρεύματα ιδεών που εντάσσονταν στην μεγάλη οικογένεια της Αριστεράς.
Αυτή η οικογένεια πολιτικών και ιδεολογικών ρευμάτων, τα σύνολα σκέψης και ριζοσπαστισμού, του προοδευτικού και δημοκρατικού πλαισίου αναφορών και αξιακών προταγμάτων, περιλαμβάνει ποικίλες τάσεις ιδεών και πολιτικών φορέων. Το πολιτικό της νήμα ξεδιπλώνεται από την σοσιαλδημοκρατία και φτάνει στην ορθόδοξη κομμουνιστική αριστερά. Στο ενδιάμεσο σχήμα περιλαμβάνει ρεύματα της ανανεωτικής αριστεράς και της ευρωκομμουνιστικής παράδοσης, της οικολογίας καθώς και κοινωνικά κινήματα για τα ανθρώπινα δικαιώματα, τη δημοκρατία κ.α., όπως διαμορφώθηκαν στο πέρασμα των δύο και πλέον αιώνων ζωής από τη Γαλλική Επανάσταση έως σήμερα. Έχει προϋπάρξει το ιδεολογικό και πολιτικό διαζύγιο της μεταρρυθμιστικής αριστεράς (σοσιαλδημοκρατίας και ανανεωτικής αριστεράς) με την ορθόδοξη κομμουνιστική (λενινιστική-σταλινική) αριστερά από τις αρχές του 20ου αιώνα, διαζύγιο που επισφραγίστηκε με τις εμπειρίες του αυταρχικού και γραφειοκρατικού σοσιαλισμού στις χώρες του ανατολικού μπλοκ και την κατάρρευση των ¨κομμουνιστικών συστημάτων¨. Δεν έχει υπάρξει ωστόσο πολιτική και ιδεολογική σχηματική προσπάθεια συναίνεσης στις δυνάμεις της μεταρρυθμιστικής αριστεράς με γνώμονα την αντίθεση στις φιλελεύθερες πολιτικές και την αποδόμηση των δημοκρατικών και προοδευτικών πολιτικών που εφάρμοσαν οι σοσιαλδημοκρατικές κυβερνήσεις μετά το τέλος του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου.
Τα πολιτικά αμαρτήματα της σοσιαλδημοκρατίας είναι πολλά. Θεώρησε ως τετελεσμένο γεγονός την εγκαθίδρυση της πολιτικής της ηγεμονίας, χωρίς να αντιληφθεί πως η τελευταία αποκτά στοιχεία μονιμότητας όταν εξασφαλίσει κοινωνική συναίνεση. Και η κοινωνική συναίνεση δεν είναι το αποτέλεσμα διαμόρφωσης προεκλογικού τοπίου παροχών αλλά η διαρκής εμβάθυνση των θεσμικών και κοινωνικοταξικών διαφοροποιήσεων που έχει εκ των προτέρων διαμορφώσει η οικονομική καπιταλιστική δομή και επηρεάζει άμεσα τις λειτουργίες του εποικοδομήματος. Την στιγμή κατά την οποία απώλεσε την κοινωνική της ταυτότητα, κατέρρευσε και η πολιτική της ηγεμονία. Όχι όμως και η ιδεολογική, για τον απλούστατο λόγο, πως μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, δεν επικεντρώθηκε ποτέ σε σοβαρή και συστηματική μελέτη των αλλαγών του καπιταλισμού σε τοπικό, διεθνές και παγκόσμιο επίπεδο. Αγνόησε την διεθνή αλληλεγγύη και δεν συνέβαλε στον σχεδιασμό των πολιτικών εκείνων που θα ήταν ικανές να αναχαιτίσουν και τελικά να ανατρέψουν την νεοφιλελεύθερη λαίλαπα που ακολούθησε την κατάρρευση των ¨κομμουνιστικών¨ καθεστώτων.
Ακριβώς επειδή δεν επεξεργάστηκε τις ιδεολογικές και πολιτικές αναφορές και ιδέες, βρέθηκε σε πολιτικό αδιέξοδο όταν κλήθηκε να δώσει λύσεις στο νέο τοπίο που διαμορφώθηκε μετά τα γεγονότα στο 1/3 της γης κατά τα έτη 1989-1991. Προτίμησε να ακολουθήσει την ευκολία των νεοφιλελεύθερων επιταγών, από τον δύσκολο δρόμο της ριζικής ανατροπής των δεδομένων που είχε και η ίδια συνδιαμορφώσει κατά τις δεκαετίες του ΄70, του ΄80 και του ΄90. Πλέον έχει οδηγηθεί σε πολιτικό τέλμα και ιδεολογική παραμόρφωση, με τις κοινωνικές δυνάμεις που την στήριζαν επί δεκαετίες να έχουν μετακινηθεί σε συντηρητικά και ακροδεξιά ακροατήρια.
Προτίμησε και εξακολουθεί να αυτοαποκαλείται ως κεντροαριστερά διαπράττοντας ιστορικό και πολιτικό λάθος. Διότι η έννοια και η μορφοποίηση του κέντρου αποτέλεσε τεχνικό κατασκεύασμα με προφανή σκοπιμότητα να συμπεριλάβει δυνάμεις χωρίς ιδεολογικό υπόβαθρο και πολιτική διαφάνεια στους στόχους και σκοπούς. Ορθώς ο Β.Ι. Λένιν ονόμαζε το πολιτικό κέντρο, βάλτο, καθώς αποτελεί μίγμα πολιτικών, ιδεών και απόψεων είτε από τα αριστερά είτε από τα δεξιά, οδηγώντας σε πολιτικό αδιέξοδο και λύσεις άνευ βαρύτητας και περιεχομένου. Πρόκειται για ανήθικη παραχάραξη των ρευμάτων σκέψης και των πολιτικών πλαισίων αναφοράς, όπως διαμορφώθηκαν στο πέρασμα των χρόνων, με αποτέλεσμα τον αποπροσανατολισμό των κοινωνικών δυνάμεων και την ταύτιση αντιτιθέμενων ταξικών συμφερόντων.
Υπάρχει αριστερά και δεξιά σύντροφοι και η σοσιαλδημοκρατία γεννήθηκε και ανήκει ως ιδεολογικό και πολιτικό ρεύμα στη μεγάλη οικογένεια της αριστεράς. Η κριτική ανάλυση και αντίθεση με εφαρμοζόμενες πολιτικές, οι οποίες καταγράφηκαν στην ιστορία, των συγγενών αριστερών δυνάμεων, είναι αναγκαία και εποικοδομητική. Η άρνηση ωστόσο του γενέθλιου πολιτικού χώρου είναι δείγμα πολιτικής υπεκφυγής και μικρότητας.
Την ίδια στιγμή, η ανανεωτική αριστερά με την βαριά πολιτική παρακαταθήκη του ευρωκομμουνιστικού ρεύματος να μένει ημιτελής, στην προσπάθειά της να χαράξει κόκκινη γραμμή με το σταλινικό παρελθόν, έφτασε στο σημείο της πλήρους απόρριψης του μαρξισμού ως φιλοσοφικού και πολιτικού πυλώνα ιδεών και αναλύσεων από τον οποίο άρχισε η ανθρωπότητα συνολικά και τα μη-προνομιούχα στρώματα των αστικών κοινωνικών ειδικότερα, να οραματίζονται την δυνατότητα αυτόνομης σχηματικής ύπαρξης της ταξικής τους ταυτότητας. Ισορροπώντας μεταξύ της ΕΣΣΔ και του ενιαίου ¨σοσιαλιστικού¨ στρατοπέδου και των υπερβάσεων στο οποίο σε πρώτο επίπεδο τα σοσιαλδημοκρατικά κόμματα στη δυτική Ευρώπη είχαν επιδοθεί, στις δομές και την κοινωνική οργάνωση, απώλεσαν την δυνατότητα χάραξης αυτόνομης πολιτικής παρέμβασης. Μολονότι οι αξιόλογες και βαθύητα νοήματος ιδεολογικές αναλύσεις σημαντικών προσωπικοτήτων του χώρου δεν έλλειπαν όπως π.χ. του έλληνα μαρξιστή και διανοητή Νίκου Πουλαντζά, ωστόσο δεν βρέθηκαν ποτέ σε θέση συνοδοιπόρου με την μεταρρυθμιστική αριστερά της σοσιαλδημοκρατίας σε κομματικό επίπεδο, φοβούμενες την πολιτική αφομοίωση. Η έλξη της Οκτωβριανής Επανάστασης του 1917 ήταν απόλυτη και η αντίθεση με την εξέλιξη των καθεστώτων σε αυταρχικά συστήματα απόλυτη. Για τους περισσότερους η καταδίκη των καθεστώτων θα σήμαινε την καταδίκη του περιεχομένου και της ουσίας της Οκτωβριανής Επανάστασης. Επομένως, εγκλωβισμένη σε ιδεολογικά συμπλέγματα αρνήθηκε την υπέρβαση και απομονώθηκε σε ηρωικές μεν αλλά ημιτελής δε, προσπάθειες ηγετών όπως ο Ενρίκο Μπερλινγκουέρ εκπροσωπώντας το Ι.Κ.Κ., το Γ.Κ.Κ. κ.α.
Στις αρχές του 21ου αιώνα, η μεταρρυθμιστική και οικολογική αριστερά, με τα ρεύματα ιδεών και πολιτικών αναφορών που την συναποτελούν, βρίσκεται σε σταυροδρόμι εξελίξεων που απαιτούν την άμεση και σαφή τοποθέτηση έναντι αυτών. Δημοκρατία, Κράτος, Άτομο, συμπλέγματα εξουσιών, ελεύθερη οικονομία, οικολογία, τεχνολογία, ιδιωτική και δημόσια σφαίρα χωροταξικής διαμόρφωσης κ.α. βρίσκονται στο επίκεντρο αναλύσεων, για το ρόλο τους στο διεθνές περιβάλλον. Το πολιτικό τέλμα στο οποίο έχουν οδηγηθεί οι δυνάμεις της μεταρρυθμιστικής αριστεράς (σοσιαλδημοκρατικής και ανανεωτικής), αποτελεί κρίσιμο σημείο το οποίο είτε θα οδηγήσει στην ανασυγκρότηση της αριστεράς, με τα αυτόνομα ρεύματα ιδεών και πολιτικών προταγμάτων να συνθέτουν το τοπίο των ριζοσπαστικών υπερβάσεων είτε θα αφομοιωθούν στις λογικές της νεοφιλελεύθερης δεξιάς και την πολιτική τους εξαΰλωση. Η τελευταία εξέλιξη στην οποία τείνει να καταλήξει η μεταρρυθμιστική αριστερά, θα αποτελέσει το κύκνειο άσμα της δημοκρατικής, προοδευτικής και ριζοσπαστικής προοπτικής των κοινωνικών δυνάμεων που αναδύθηκαν στις οικονομικές δομές και το εποικοδόμημα των αστικών επαναστάσεων του 18ου και 19ου και μολονότι απέκτησαν ταυτότητα και αυτονομία στην κοινωνική οργάνωση, ωστόσο παρέμειναν μη-προνομιούχες και ελεγχόμενες στο πλαίσιο αναφορών της αστικής κοινωνίας.
Είναι επιτακτική ανάγκη, η μεταρρυθμιστική αριστερά, να αποδεσμευτεί από τις επιταγές του νεοφιλελευθερισμού με οποιαδήποτε μορφή κι αν αυτός αποτυπώθηκε π.χ. μπλερισμός, και να αναζητήσει τις κοινωνικές, δομικές και θεσμικές ανατροπές που θα οδηγήσουν σε ταυτόχρονες υπερβάσεις και ανακατατάξεις σε όλα τα επίπεδα, εκκινώντας από τις οικονομικές δομές και αγγίζοντας τους πυλώνες του εποικοδομήματος των αστικών κοινωνικών, με μεταρρυθμίσεις τοπικού και διεθνούς αντίκτυπου. Για να πραγματοποιηθούν ωστόσο οι αναγκαίες πολιτικές υπερβάσεις είναι εκ των προτέρων απαραίτητη η ιδεολογική ανασυγκρότηση, η επανεισαγωγή της αυτοθέσμισης (με την καστοριαδική έννοια) των κοινωνικών και πολιτικών προταγμάτων, θέτοντας το υποκείμενο στη πρώτη γραμμή ενδιαφέροντος.
Τα λόγια του Λεωνίδα Κύρκου στην πολιτική του διαθήκη είναι παρακαταθήκη και το ενιαίο μέτωπο της μεταρρυθμιστικής αριστεράς ποιο αναγκαίο από ποτέ. Σοσιαλδημοκράτες – Ανανεωτική Αριστερά - Οικολόγοι- Κοινωνικά Κινήματα θα πρέπει να διαμορφώσουν το ιδεολογικό και πολιτικό τοπίο της Αριστεράς του αύριο. Να στείλουν στο χρονοντούλαπο της ιστορίας κόμματα και πολιτικές πρακτικές που ουδεμία σχέση έχουν με την κοινωνική ταυτότητα και τον ρόλο της Αριστεράς και που παρόλα αυτά εξακολουθούν να πράττουν στο όνομά της.
Με σεβασμό στην διαφορετική πολιτική και ιστορική διαδρομή του καθενός αλλά και με σύνεση και συναίνεση στις μεγάλες υπερβάσεις.
«…γι’ αυτόν τον σοσιαλισμό, με δημοκρατία, ελευθερία και σεβασμό στον κάθε άνθρωπο να συνεχίσετε τον αγώνα, γιατί δεν έχει άλλη λύση ο κόσμος. Φεύγω, σας χαιρετώ όλους, και εσάς που πορευτήκαμε μαζί και εσάς τους άλλους της κάθε φορά αντίπερα όχθης, και έχω μόνο ένα να σας πω: σύγκρουση ιδεών, όχι βία και μισαλλοδοξία, δεν οδηγούν πουθενά, γεια σας».
200